تاريخ : چهارشنبه 1386/04/13

 

کاربرد :  دستگاه اولتراسوند مشابه سيستم هاي صوتي مورد استفاده در کشتيها ،از امواج صوتي و انعکاس انها براي مشاهده اعضاء دروني بدن استفاده مي کند . اين فن آوري بويژه براي مشاهده بافتهاي نرم که بوسيله پرتوهاي X   بخوبي قابل بررسي نيستند کاربرد دارد . اگر چه سونوگرافي بطور چشمگيري ارزانتر و ايمنتر از CT  اسکن  مي باشد ، اما هميشه به دقت CT  اسکن نبوده و جايگزين آن نخواهد بود . اما هنوز کاربردهاي متعددي نظير بارداري براي سونوگرافي مطرح است که در ان پرتوهاي X   غيرضروري براي جنين مضر مي باشند .

همچنين در بررسي سونوگرافيک قلب که اکوکارديوگرافي ناميده مي شود کاربرد وسيعي دارد چرا که مي تواند قلب را در حين طپش بويژه باز و بسته شدن دريچه ها را مورد بررسي قرار دهد .

آمادگي :  تمام لباسها در موضع مورد بررسي  بايد از تن درآورده شوند . برحسب نوع بررسي ممکن است آمادگيهاي ديگري مورد نياز باشد مانند نوشيدن مايعات به ميزان ۲ ليوان ،۱ ساعت پيش از زمان بررسي سونوگرافيک لگن  يک زن باردار .

زمان : انجام سونوگرافي بسته به منطق بررسي بين چند دقيقه تا نيم ساعت زمان مي برد .

اقدامات لازم : ابتدا موضع سونوگرافي بايد با يک ماده لوبريکان (لزج ) مانند روغن معدني پوشيده شود و سپس پروب دستگاه که وسيله اي شبيه ميکروفون بوده و امواج صوتي را ارسال و انعکاس آنرا دريافت مي کند روي موضع در تماس با پوست قرار مي گيرد . رايانه اي نيز براي تبديل اطلاعات صوتي به تصوير روي نمايشگر استفاده مي گردد . انجام سونوگرافي بصورت سرپايي ميسر مي باشد .

خطرات : سونوگرافي يک فن آوري بدون درد و بدون خطر مي باشد .

 

سونوگرافی دستگاه ادراری

دستگاه ادراری در هر دو جنس از دو کلیه ، دو میزنای ( حالب ) ، مثانه و پیشابراه تشکیل شده است . اصولاً تمامی بخشهای دستگاه ادراری با سونوگرافی قابل بررسی است  ، اما حالب طبیعی معمولا به جهت آنکه قطر بسیار کمی داشته و دو جدار آن به صورت مجازی روی هم خوابیده اند ، در سونوگرافی دیده نمی شوند . سونوگرافی کاربردهای متعددی در بررسی دستگاه ادراری دارد که از آن جمله می توان به بزرگ شدن کلیه ها به علت پس زدن ادرار ناشی از انسداد با سنگ یا دیگر توده ها ، بررسی تومورها ، کیست ها و آبسه های کلیه ، بررسی اندازه کلیه در بیمارانی که ‍پیوند کلیه شده اند ، ارزیابی پروستات و مثانه و ... اشاره نمود .

* آمادگی های پیش از انجام سونوگرافی دستگاه ادراری

برای بررسی مثانه و مجاورات آن باید مثانه پر باشد . اما مثانه لبریز از ادرار ( به شدت پر ) به علت پس زدن ادرار به حالب ها و سیستم جمع کننده ادرار و لگنچه های کلیه ممکن است منجر به تشخیص اشتباه شود.

توجه : گاهی لازم است که مثانه در دو حالت ‍‍پر و پس از تخلیه ( مثلاً برای بررسی بزرگی پروستات ) مورد سونوگرافی قرار گیرد .

وجود پانسمان و زخم پوستی در محل کلیه ها از دقت سونوگرافی می کاهد . مثلاً در سوختگی های شدید انجام سونوگرافی غیرممکن است .

* سونوگرافی شکم و دستگاه گوارش

حفره شکم جدای از دستگاه ادراری و تولید مثل در برگیرنده دستگاههای متعددی از جمله دستگاه گوارش ، کبد ، کیسه صفرا ، طحال و لوزالمعده ( پانکراس ) است . این اعضاء به سه گروه توخالی حاوی هوا و گاز ( معده ، روده باریک ، روده بزرگ ) ، اعضاء توپر ( مانند کبد ، طحال و ... ) و اعضاء توخالی حاوی مایعات ( مانند مثانه و کیسه صفرا ) تقسیم می شوند . سونوگرافی بیشتر برای بررسی اعضاء توپر و توخالی حاوی مایع بکار می رود و در این بین مهم ترین کاربرد آن در تشخیص بیماریهای کیسه صفرا است . هوا یا گاز درون اعضاء توخالی مانند معده با انعکاس امواج صوتی مزاحم ، مانع از انجام سونوگرافی می شوند . لذا داخل معده و روده را نمیتوان در شرایط عادی دید ولی در برخی بیماریها متخصص سونوگرافی با انجام مانورهای خاص قادر است تا جدار معده و روده ها و ضخامت آنها را مورد بررسی قرار دهد .

با سونوگرافی می توان تورم کیسه صفرا را در اثر تجمع و غلیظ شدن صفرا به علت سنگ ها و تومورها تشخیص داد . همچنین از این روش برای بررسی کیست های عفونی مانند کیست هیداتیک ( انگلی که از طریق خوردن مواد غذایی خصوصاً سبزیجات آلوده به مدفوع سگ مبتلا منتقل می شود ) ، کیست های مادرزادی ، آبسه های عفونی و میکروبی کبد ، تومورهای کبد و طحال نیز استفاده می شود .

از سونوگرافی همچنین می توان برای تشخیص مواردی مانند آپاندیسیت ( التهاب آپاندیس ) نیز بهره جست .

گاهی دقت سونوگرافی برای بررسی توده ها و متاسازهای کبد ( تومورهایی که از دیگر نقاط بدن منشاء گرفته و به کبد رسیده اند ) حتی از سی تی اسکن بیشتر است .

آمادگی پیش از انجام سونوگرافی دستگاه گوارش ، کبد و کیسه صفرا :

بهتر است بیماری که قرار است تحت سونوگرافی کبد ، کیسه صفرا و مجاری صفراوی قرار گیرد ناشتا باشد .

توجه : مصرف غذاهای چرب مانند کره ، تخم مرغ و .... اکیداُ ممنوع است .

زیرا مصرف غذاهای چرب موجب انقباض کیسه صفرا و تخلیه صفرا به روده شده و این موضوع سبب می شود تا کیسه صفرا در سونوگرافی دیده نشده یا قابل بررسی نباشد .

توجه ۲ : مصرف مایعات ساده مثل آب و چای بلامانع است .

برخی از متخصصین پس از انجام سونوگرافی در مرحله ناشتایی ، زرده تخم مرغ به بیمار داده و یکساعت پس از خوردن زرده تخم مرغ مجدداً بیمار را سونوگرافی می کنند .

در بیشتر موارد متخصص سونوگرافی شما را در دو حالت خوابیده و نشسته تحت سونوگرافی قرار می دهد زیرا سونوگرافی کیسه صفرا باید در این دو وضعیت انجام شود تا سنگ های پنهان شده در کیسه صفرا به حرکت در آمده و قابل مشاهده گردند . این موضوع خصوصاً زمانی انجام می شود که نتیجه سونوگرافی کیسه صفرا در وضعیت خوابیده طبیعی است .

سونوگرافي عناصر سطحي

عناصر سطحي شامل اعضايي مانند پوست ، غده تيروئيد در گردن ، غدد بزاقي و پستان ها است . ابداع دستگاههاي بسيار جديد سونوگرافي که با فرکانس هاي فوق العاده بالاي صوت کار مي کنند امکان بررسي عناصر سطحي را فراهم آورده است .

به جهت اهميت بالاي پستان ها و غده تيروئيد به اين دو مورد اشاره مي نمائيم .

سونوگرافي پستان

پستان از بافت نرمي که حاوي چربي ، غدد و مجاري شيري است تشکيل شده است .

سونوگرافي در کنار روش هاي دگيري چون معاينه باليني و ماموگرافي براي بررسي ، تشخيص و درمان برخي از تومورها و بيماريهاي پستان مورد استفاده قرار مي گيرد . سونوگرافي از پستانها گاهي در مردان نيز ضرورت مي يابد .

بانوي ارجمند

زناني که هر ماه پس از پايان دوره قاعدگي به معاينه پستانهاي خود مي پردازند بسيار زودتر متوجه تشکيل توده در پستانهاي خود شده و در آينده در معرض خطرات کمتري قرار مي گيرند . لذا حتماً :

  1. از سن ۲۰ سالگي به معاينه مرتب و صحيح پستانهاي خود که توسط پزشک يا کارشناس مامايي به شما آموزش داده مي شود بپردازيد .

  2. در حوالي سن ۳۵ سالگي طبق نظر پزشک معالج خود يک عکس ماموگرافي از پستان هايتان تهيه نموده و آن را به عنوان سابقه نگاه داريد .

  3. معمولاً انجام ماموگرافي ساليانه پس از سن ۵۰ سالگي در خانمها توصيه مي شود . در زير اين سن معمولاً بايد هر دو سال يک بار ماموگرافي تهيه شود .

سونوگرافي پستان در هر سني قابل انجام است . سونوگرافي به خصوص در سنين زير ۳۰ سالگي که ماموگرافي انجام نمي شود ، کاربرد دارد .

کاربرد اصلي سونوگرافي پستان در تشخيص کيست ها يا حفرات توخالي آن است . از اين روش همچنين مي توان براي نمونه برداري از تومورهاي توپر استفاده نمود . پستان هايي که در حالت خوابيده کم ضخامت بنظر مي رسند را مي توان در وضعيت نشسته مورد امتحان سونوگرافي قرار داد .

آمادگي هاي پيش از انجام سونوگرافي پستان

  • در سونوگرافي پستان بايد هميشه زيربغل ها را هم بررسي نمود ، لذا هميشه قبل از مراجعه سعي کنيد  دوش بگيريد و مراقب بهداشت ، تعريق و بوي بد زير بغل و ضايعات قارچي اين ناحيه باشيد .

  • آگاهي داشته باشيد که براي انجام سونوگرافي دقيق ، پستانهاي بيمار بياد برهنه و فاقد پوشش باشند . لذا سعي کنيد تا خجالت نکشيده و وخونسردي خود را حفظ کنيد زيرا اضطراب شما به پزشک تان نيز منتقل شده و نتايج سونوگرافي را دستخوش تغيير قرار مي دهد .

  • هميشه نتايج سونوگرافي ها و ماموگرافي هاي قبلي را همراه داشته باشيد .

سونوگرافي غده تيروئيد :

غده تيروئيد نيز مانند ساير غدد بدن مي تواند دچار تومورهاي توپر يا حفرات خالي ( کيست ) شود . معمولاً متخصص عدد مترشحه داخلي پس از معاينات اوليه و احياناً انجام اسکن راديو ايزتوپ ، سونوگرافي غده تيروئيد را به دو منظور درخواست مي کند :

  1. تشخيص تومورهاي توپر از کيست ها

  2. تشخيص اين مسئله که غده تيروئيد فقط در گردن قرار دارد يا اينکه به داخل سينه و پشت جناغ کشيده شده است .

آمادگي هاي پيش از سونوگرافي غده تيروئيد

  • نياز به آمادگي خاصي نيست .

  • در حين سونوگرافي حرف نزنيد و غير از مواقعي که پزشک سونوگرافيست اجازه مي دهد آب دهانتان را قورت ندهيد.

  • نتايج آزمايشات و اسکن راديوايزوتوپ قبلي را همراه داشته باشيد .

سونوگرافي بيضه ها - چشم

بيضه ها که اعضاء‌اصلي توليد مثل در مردان به حساب مي آيند نيز ممکن است بنا به دلايلي متعددي تحت سونوگرافي قرار گيرند . از جمله اين موارد مي توان با واريکوسل ( گشادي و اتساع سياهرگ هاي بيضه ) ، هيدروسل ( آب آوردن کيسه بيضه ) و بيضه هاي پايين نيامده ( بيضه هايي که پايين نيامده يا به داخل کانال کشاله ران و شکم کشيده شده اند ) ، ضربه هاي وارده به بيضه و پيچش بيضه ها و ... اشاره نمود . معمولاً در حين بررسي سونوگرافي واريکوسل از بيمار خواسته مي شود تا نفس عميق کشيده و آن را در سينه حبس کند تا وريدهاي بيضه برجسته تر شده و راحت تر تحت بررسي قرار گيرند . به علاوه بيضه ها و کيسه بيضه در حالت ايستاده نيز تحت بررسي قرار مي گيرند .

والدين گرامي

حتماً نوزاد پسرتان را در ماه اول پس از تولد جهت معاينه بيضه ها به نزد متخصص اطفال ببريد . توجه داشته باشيد که پايين نيامدن بيضه ها و باقيماندن آنها در داخل شکم و کانال اينگوينال ( کشاله ران ) احتمال نازايي و بروز سرطان در بيضه ها را افزايش مي دهد . لذا بايد سريعاً تحت درمان و در صورت نياز ديگر اقدامامت لازم و جراحي قرار گيرند .

آمادگي هاي پيش از سونوگرافي بيضه ها :

سونوگرافي بيضه ها نياز به آمادگي خاصي ندارد . رعايت بهداشت محدوده دستگاه تناسلي خارجي لازم است .

هر چند اجباري در حذف موهاي ناحيه زهار وجود ندارد و رعايت بهداشت منطقه کافي است ولي بهتر است که روز قبل از مراجعه اقدام به نظافت موهاي اين ناحيه بنماييد .

سونوگرافي چشم

با استفاده از سونوگرافي مي توان اطلاعات باارزشي از کره چشم و فضاي پشت چشم و محتويات آن به دست آورد .

براي سونوگرافي چشم از دو روش :

  1. سونوگراي از روي پلک

  2. سونوگرافي مستقيم از روي سطح قرنيه استفاده مي شود . با سونوگرافي چشم مي توان به بررسي قطره چشم ، وجود تومورهاي داخل چشمي و پشت کره چشم ، وضعيت عروقي چشم و.... دست يافت .

آمادگي هاي پيش از انجام سونوگرافي چشم

  • خانم ها بايد قبل از انجام اين سونوگرافي از استفاده از هر گونه مواد آرايشي صورت و خصوصاً پلک ها بپرهيزند .

  • قبل از انجام آزمون ، لنزهاي تماسي را از چشم خود خارج نمائيد .

  • در حين آزمايش حتي المقدور از پلک زدن بپرهيزيد .

سونوگرافي در ارتوپدي

سونوگرافي در بررسي بافت هاي نرم اندام ها و بخش هاي غضروفي نيز کاربرد دارد . از جمله اين بافت هاي نرم مي توان به وترها و رباط ها ، مفاصل و عضلات اشاره نمود .

اين روش در تشخيص بيماريهايي چون :

  • در رفتگي مادرزادي مفصل ران

  • پارگي تاندون پشت پا ( تاندون آشيل )

  • پارگي عضلات چرخاننده شانه

  • خونريزي داخلي عضلات

  • تومورها و کيست هاي بافتهاي نرم

  • منيسک هاي زانو

اشاره نمود .

آمادگي هاي پيش از سونوگرافي ارتوپديک

نياز به آمادگي خاصي وجود ندارد . بهتر است ناحيه مورد بررسي زخم باز نداشته باشد ،‌ به علاوه اندام مورد نظر نبايد در داخل گچ باشد .

سونوگرافي داپلر عروق

از سونوگرافي داپلر جهت بررسي جريان خون در داخل رگها استفاده مي شود . خوني که به دستگاه نزديک مي شود و خوني که از ان دور مي شود به ترتيب با رنگ هاي قرمز و آبي در صفحه نمايشگر قابل ديدن است . از اين روش براي بررسي و تشخيص تنگي هاي عروقي ، جداسازي از تومورهاي بدخيم از خوش خيم ، توده هاي کم خون از پرخون ، انسداد و گرفتگي عروق اندام در افراد سيگاري و .... استفاده مي شود .

آمادگي هاي پيش از سونوگرافي داپلر

مشابه آمادگي سونوگرافي هاي ارتوپدي است . به علاوه ترس و اضطراب بيمورد بيمار ممکن است اختلال مختصري در نتايج سونوگرافي داپلر ايجاد نمايد .

انجام سونوگرافي داپلر با صداي حرکت خون سرخرگي و سياهرگي که گاهي شبيه صداي جيغ گريه است همراه مي باشد . از اين صداها هراس پيدا نکنيد .

ديگر کاربردهاي سونوگرافي

از ديگر کاربردهاي سونوگرافي ميتوان به سونوگرافي قلب ( اکوکارديوگرافي ) ، اندوسونوگرافي ( سونوگارفي از داخل حفرات بدن ) که دربررسي مري ، معده ، پروستات ، بيماريهاي زنان و ... بکار مي رود . سونوگرافي اينتراوپراتيو ( سونوگرافي هاي حين جراحي ) که در طي آن ، در اتاق عمل هنگامي که شکم بيمار در حين جراحي باز شده است مستقيماً پروب سونوگرافي روي کبد يا ساير اعضاء قرار داده شده و ضايعات به صورت دقيق تر بررسي مي شوند ، روش هاي مداخله اي و درماني سونوگرافي ( اينتر و نشنال ) که براي انجام بيوپسي ، تخليه کيست ، سوزاندن تومورها ، ليزردرماني و ... مورد استفاده قرار مي گيرد اشاره نمود .

ضررهاي سونوگرافي و حفاظت در مقابل آنها

اگر سونوگرافي به دست پزشکان توانمند و باسواد و با تکنيک هاي معقول و دفعات مناسب انجام گيرد فاقد هر گونه ضرري خواهد بود . انجام سونوگرافي براي زمانهاي طولاني ، مقاصد غيرعلمي و خصوصاً توسط افراد غيرپزشک و ناوارد پسنديده نيست .

خانم هاي باردار بايد به اين موضوع توجه نمايند که جنسيت جنين و تصوير سه بعدي جنيني که در شکم شان وجود دارد اگر چه زيبا به نظر مي رسد ، ليکن نبايد بيش از حد نظرشان را به اين مسئله معطوف نموده و از پزشک شان بخواهند که فراتر از حد متعارف به انجام سونوگرافي بر روي آنان اقدام نمايد . به نظر مي رسد که انجام سه نوبت سونوگرافي در هفته هاي ۱۲ و ۲۶ و ۳۶ حاملگي لازم و کافي باشد .

سونوگرافي در هفته ۱۲ براي اين انجام مي شود که بدانيم آيا اصلاً جنيني وجود دارد يا نه ؟ آيا مغز جنين تشکيل شده است و آيا دوقلويي ها چندقلويي وجود دارد يا خير . سونوگرافي در هفته ۲۶ براي تعيين دقيق سن و مطالعه بدن و حرکات جنين سونوگرفي هفته ۳۶ براي تعيين وضعيت قرارگيري جنين ( آيا عرضي قرار گرفته است ، سرجنين رو به پائين است ، پاي جنين رو به پايين است و ... ) وضعيت جفت ، بند ناف و مايع داخل کيسه آب و ... انجام مي شود . در مواردي که وضعيت خاصي براي مادر يا جنين وجود داشته که يا پزشک معالج تشخيص دهد مي توان دفعات انجام سونوگرافي در طي بارداري را افزايش داد .

مادر عزيز

انجام سونوگرافي هاي مکرر و طولاني بنا به علل غيرعلمي از قبيل تعيين جنسيت جنين آن هم توسط افراد غيرعلمي پزشک و غيرمتخصص در زمان بارداري توصيه نمي شود .

مع هذا هيچگونه گزارشي دال بر عوارض باليني سونوگرافي گزارش نشده و استفاده از سونوگرافي طبق نظر پزشک معالج با رعايت حد اعتدال کاملاً بي ضرر است .

 



ارسال توسط .